يادداشت مترجم پژوهش حاضر در صدد بيان اين مطلب است كه دو دولت سلجوقى و فاطمى ، اوّلى تحت پوشش خلفاى عباسى و دومى به طور مستقيم ، چگونه تلاش مىكردند نفوذ و سيادت خود را در حرمين شريفين حفظ كرده و از مزاياى معنوى و سياسى آن بهره‌مند شوند . دولت فاطمى كه در قاهره مستقر بود ، هم به لحاظ نزديكى جغرافيايى و هم از آن رو كه مصر تأمين كنندهء بخش عمدهء ما يحتاج عمومى مكه و مدينه به شمار مىآمد ، فرصت بسيار مناسبى براى تسلط بر حرمين داشت ؛ به همين دليل ، براى سال‌هاى متمادى توانست نام خويش را بر فراز منبر بيت‌الحرام نگاه دارد . در اين سوى ، به دليل اين كه خلفاى عباسى مانند اكثريت مسلمانان ، سنى بودند و به خصوص پس از تسلط سلجوقيان بر بغداد و قدرت نظامى شگفت آن در حمايت از عباسيان ، فاطميان با رقيبى نيرومند روبه‌رو شدند . دشوارىهاى مالى در مصر مزيد بر علّت شد و دست فاطميان را از